My twee seuntjies is nou oud genoeg om hulleself aan ander te meet. Eensklaps is alles ’n kompetisie. Wie kom eerste by die badkamer om tande te borsel? Wie kry eerste die bal in die hande? Wie kan dit die verste skop? Wie eet sy kos eerste op?
Dit bly natuurlik nie by die huis nie. Ek hoor dieselfde soort vergelykings wanneer hulle met hul maats speel. Wie is die beste in watter sportsoort? Wie hardloop die vinnigste? Hoekom bly hierdie een in so ’n groot huis? Waarom kan daardie gesin met ’n vliegtuig vlieg of in ’n ander land vakansie hou? Waarom woon sommige mense in huisies wat hulle self moes bou?
Dit is ’n doodgewone ontwikkelingsfase. Kinders probeer sin maak van die wêreld en van hul plek daarin. Tog is dit ook ’n uitdagende fase, want saam met hierdie vrae kom daar belangrike lewenslesse. Ons moet leer om hierdie nuwe waters saam met ons kinders te navigeer.
Die waarheid is egter dat baie volwassenes self nog nie hierdie fase heeltemal bemeester het nie.
Die Romeinse filosoof Seneca het geskryf oor die belang van tevrede wees met dit wat ons het. Dit klink eenvoudig, maar dit is nie ’n vaardigheid waarmee ons gebore word nie. Tevredenheid moet aangeleer word. Ons moet leer dat ons nie eerste in alles sal wees nie. Dat ander mense dinge sal hê wat ons nie het nie, en oor vermoëns beskik wat ons nie beskore is nie.
Almal ontvang verskillende talente. En dis goed om onsself soms aan ander te meet, nie om ons waarde te bepaal nie, maar om ons eie sterk- en swakpunte te ontdek. Maar iewers langs die pad moet ons vrede maak met wie ons is. Dit beteken nie dat ons moet ophou werk aan ons tekortkomings nie. Inteendeel, groei bly belangrik. Maar die ware wysheid lê daarin om te weet waaraan ons kan werk en wat ons met nederigheid moet leer aanvaar.
LEES OOK: KYK: ‘Ek wil sy storie vertel, al red dit net één lewe’ – Vrou praat oor haar man se selfdood
Miskien is dit juis hier waar vergelyking gevaarlik word. Dit begin dikwels by iets wat iemand anders het, of wat daardie een beter kan doen, maar dan eindig dit by ’n vraag oor onsself: Is ek goed genoeg? Het my lewe waarde as ek nie so suksesvol, talentvol of bevoorreg is soos daardie ander een nie?
Ek vermoed dit is waarom kinders se vrae soms so moeilik is om te antwoord.
“Mamma, hoekom mag ek nie kry wat my maatjie het nie?”
Daar is selde ’n antwoord wat hulle volkome tevrede laat. Want agter die begeerte na iets wat iemand anders het, lê soms ’n dieper behoefte: om te verstaan waarom mense se lewe onderling verskil. En om te bepaal of hul eie lewe daarom minder werd is.
Nog ’n filosoof, Epicurus, het hierdie waarheid uit ’n ander hoek benader. Hy het die gedagte beklemtoon dat geluk nie noodwendig kom deur meer rykdom te versamel nie, maar deur eerder ons begeertes te beperk. Dit bots met byna alles wat die moderne wêreld ons leer. Ons word voortdurend vertel dat ons net een aankoop, een bevordering, een groter huis of een nuwe ervaring ver is van geluk.
Tog lyk dit dikwels of ons, hoe meer ons begeer, hoe rusteloser word. Die lysie dinge wat ons wil hê, word net langer.
Ware vreugde lê nie daarin om nooit weer iets te begeer nie, maar om nie ons geluk voortdurend uit te stel totdat ons dit gekry het nie. Om te kan raaksien wat vandag reeds mooi en goed is, selfs terwyl daar nog dinge is waarna ons verlang. Om die lewe se genade raak te sien sonder om te glo dat alles eers anders moet wees voordat ons dankbaar kan wees.
As ons te veel dinge wil hê, kan ons gevangenes van ons eie begeertes word. Maar wanneer ons leer om dit wat ons reeds ontvang het raak te sien en te waardeer, ontdek ons ’n vreugde wat nie so maklik deur veranderende omstandighede van ons weggeneem word nie.
Paulus beskryf hierdie ingesteldheid op ’n treffende manier: “Ek sê dit nie omdat ek gebrek ly nie, want ek het geleer om in alle omstandighede tevrede te wees. Ek weet wat dit is om te min te hê, en ek weet wat dit is om oorvloed te hê; ek is in elke opsig in al hierdie dinge ingewy: om versadig te wees, sowel as om honger te ly; om oorvloed te hê, sowel as om gebrek te ly” (Fil 4:11-12).
Wat my hier tref, is dat Paulus nie sê dat hy nog altyd tevrede was nie, maar dat hy dit geleer het. Hy ken sowel oorvloed as gebrek. Sy tevredenheid berus nie daarop dat sy omstandighede altyd goed is of dat hy alles het wat hy begeer nie. Hy het geleer dat sy vrede nie deur sy uiterlike omstandighede bepaal hoef te word nie.
Dit beteken nie dat ons lyding moet goedpraat, onreg moet aanvaar of ophou streef na ’n beter lewe nie. Ons kan dankbaar wees vir wat ons het en steeds werk aan dit wat verander kan word. Ons kan ons eie gawes waardeer en steeds nuwe vaardighede ontwikkel.
Tevredenheid is nie die afwesigheid van ambisie nie, maar die vermoë om te groei sonder om voortdurend ontevrede te wees met wie ons reeds is.
Miskien is dit ook belangrik om te ontdek wat ons nié kan doen nie. Nie as ’n rede vir moedeloosheid nie, maar as ’n pad na selfkennis. Nie almal sal die beste sportman word nie. Nie almal sal akademies uitblink nie. Nie almal sal ryk word nie.
Maar ons hoef nie in elke opsig uit te blink om ’n betekenisvolle lewe te lei nie. Dié wete maak ons vry om te wees wie ons werklik is.
Dit laat ouers natuurlik met die moeilike taak om hul kinders se fokus te verskuif van wat hulle kortkom na wat hulle reeds het. Om hulle dankbaarheid te leer, maar ook om hulle te help verstaan dat hulle waarde nie afhang van hoe hulle vergelykenderwys presteer nie. Daar sal altyd iemand wees wat vinniger hardloop, verder skop of meer besittings het.
Maar daar sal ook altyd iemand anders wees wat graag sou wou hê wat hulle as vanselfsprekend aanvaar.
Ons kan nie ons kinders teen elke teleurstelling beskerm nie. Hulle sal moet leer dat hulle nie altyd sal wen nie, en dat hulle nie alles sal kry wat hulle graag wil hê nie en dat die lewe nie vir almal dieselfde uitdeel nie. Maar ons kan hulle leer dat hulle nie minder werd is wanneer iemand anders meer het as hulle nie. Dat hulle hul eie talente mag ontwikkel sonder om voortdurend iemand anders se gawes na te jaag.
Uiteindelik is dit dalk een van die heel belangrikste lewenslesse wat ons kán leer: om met dankbaarheid te leef binne die werklikheid van ons eie lewe. Om nie ons hele bestaan te wy aan die nastreef van ’n weergawe van onsself wat nooit werklik bestaan het nie. Om te groei waar ons kan en te aanvaar wat ons nie kan verander nie. En te midde van dit alles nie die goedheid van die lewe mis te kyk nie.
Die volgende keer wanneer een van my seuntjies vra waarom iemand anders iets het wat hy nie het nie, sal ek waarskynlik steeds sukkel om ’n antwoord te gee wat hom volkome tevrede stel. Ek sal hom moet help verstaan dat die wêreld nie altyd regverdig is nie, dat ander mense se lewe anders as syne lyk en dat hy nie altyd die beste sal wees nie.
Maar ek hoop dat hulle mettertyd iets belangriker sal leer: dat hulle nie minder besonders is omdat iemand anders ook besonders is nie. Dat hulle nie minder het bloot omdat iemand anders meer het nie. En dat hulle lewe nie eers eendag, wanneer hulle groter, sterker, slimmer of ryker is, die moeite werd sal wees nie.
Dalk is dit wat tevredenheid uiteindelik beteken: nie dat ons niks meer begeer of dat ons ophou droom nie, maar dat ons leer om die lewe wat ons het lief te hê terwyl ons steeds groei na die mens wat ons kan word.
Simone Gauche is ’n mamma met twee seuntjies, sy is ’n huweliksmaat en ’n mediese dokter wat in Mosselbaai-hospitaal werk.
