Sensoriese oorlading is toenemend iets waarmee ouers en kinders wroeg. Want elke ervaring wat ons het, is ‘n sensoriese ervaring. Daarom is sensoriese verwerking veral belangrik vir ons welstand en gesondheid, en om te verstaan wat sensoriese oorlading is. Só sê prof Winnie Dunn, professor in Arbeidsterapie.

Dr Catherine Cavaliere is ‘n mede-professor in arbeidsterapie by Dominican University in New York. Sy voeg by dat ons sensoriese verwerkingspatrone ‘n dramatiese invloed op ons ervaring van die wêreld het. “Die manier waarop ons sensoriese insette verwerk, bied aan ons geleenthede vir ons gesondheid en om aan die lewe deel te neem. Dit het ‘n invloed op ons motoriese beplanning (praxis) en implementering, en op hoër-orde vaardighede soos beplanning en organisasie. Sensoriese verwerking beïnvloed nie net motoriese vaardighede nie, maar ook kognitiewe en ander perseptuele vaardighede. Om in die wêreld betrokke te wees, stel ons in staat om selfdoeltreffendheid en selfbeeld te ontwikkel. En dit alles gee betekenis aan die dinge wat ons doen.”

Kortliks, sensoriese gesondheid verbind hoe ons as mense die wêreld deur ons sintuie ervaar en hoe ons met ons omgewing omgaan. Dit sluit in hoe ons met gesinslede omgaan, of ons nou 8 maande of 80 jaar oud is.

Waarom sensoriese gesondheid vir gesinne saak maak

Vir ouers wat ‘n toenemend vinnige en digitaalgedrewe lewe moet navigeer, is dit geen maklike taak om die emosionele las van die balansering van werk, versorging en huishoudelike verantwoordelikhede te dra nie. Sensoriese oorlading kan beide jonk en oud beïnvloed, of dit nou as gevolg van geraas, helder ligte, skermmoegheid, skares, emosionele stres, ‘n ellelange doenlysie of ‘n gebrek aan slaap is.

Saam met goeie voeding, beweging en kwaliteit slaap, moet sensoriese gesondheid beskou word as ‘n noodsaaklike komponent in ‘n gesin se benadering tot holistiese welstand. Wanneer die senuweestelsel oorweldig word deur konstante stimulasie, kan dit emosionele regulering, slaapkwaliteit, konsentrasie en selfs die manier waarop gesinslede met mekaar kommunikeer, beïnvloed. Daarom is sensoriese welstand ‘n integrale deel van die handhawing van gesonder verhoudings en die skep van kalmer, meer ondersteunende huisomgewings.

Neem sensoriese oorlading toe?

Elrika Beukes van die Suid-Afrikaanse Instituut vir Sensoriese Integrasie (SAISI) sê sensoriese oorlading kan gesinsdinamika van beide kante beïnvloed. Of dit nou ‘n moeilike dag by die skool of by die werk was, of emosionele- en verhoudingspanning, die brein kan dikwels uitgedaag word met te veel inligting, wat oorstimulasie veroorsaak. Dit beïnvloed uiteindelik die individu en natuurlik die gesinsdinamika.

Dit is belangrik om te onthou dat ‘n gesin verskeie sensoriese profiele het. Een gesinslid kan baie sensitief wees vir harde musiek, terwyl die ander dit ontspannend vind. Hierdie verskillende sensoriese profiele en behoeftes kan konflik tussen gesinslede veroorsaak. Wanneer ‘n klanksensitiewe ouer na ‘n lang dag se werk in ‘n raserige omgewing by die huis aankom, wil hy dalk rus en vrede hê in plaas daarvan om twee raserige kleuters te vermaak wat wil stoei. Trouens, selfs die geringste geraas kan ‘n sneller wees en veroorsaak dat die ouer onnodig uitbars, en dit kan lei tot verwarring en spanning binne die gesinsdinamika.

Volgens Elrika neem sensoriese oorstimulasie toe as gevolg van vandag se konstante inligtingoorlading en skerms. “In die 1980’s was televisieprogramme tweedimensioneel met sagter kleure. Nou is hulle driedimensioneel met helder, oorweldigende kleure.” Sy verduidelik dat wanneer die brein rooi – ‘n kleur waarvan ons voortdurend meer op televisieskerms sien – registreer, dit na hoë gereedheidsgrondslag oorskakel, omdat rooi gevaar of iets aandui waaraan ons aandag moet skenk. Selfs die oudio-element van vandag se programme het toegeneem, met verskeie lae klank vir die brein om te verwerk. Daarbenewens beperk skermtyd ook beweging, wat selfregulering verminder. Elrika voeg by dat moderne gesinne geneig is om baie passief te wees, terwyl fisieke aktiwiteit die een ding is wat help met sensoriese regulering.

Hoe om sensoriese oorlading te identifiseer

Dit is waar dat ons nie altyd weet wanneer ons oorgestimuleer is of wat die redes is waarom ons geïrriteerd of uitgeput voel nie. Deur tekens van sensoriese oorlading te kan identifiseer, kan ons onsself en familielede help om gevoelens van oorlading te navigeer. Moontlike tekens vir kinders en volwassenes sluit in:

Sensoriese oorlading by kinders:

– Prikkelbaarheid of ineenstortings

– Ore toedruk

– Onttrekking

– Probleme met konsentrasie

– Skielike emosionele uitbarstings

– Gedurige gevroetel of hiperaktiwiteit

– Moegheid ná vertoef in sosiale omgewings

Sensoriese oorlading by volwassenes:

– Emosioneel uitgeput voel

– Verhoogde prikkelbaarheid

– Probleme met fokus

– Hoofpyn of spanning

– Oorweldig voel in oorvol ruimtes

– Angs

– Behoefte aan stilte of isolasie

– Emosionele afsluiting

Wat kan jy doen as ‘n familielid sensoriese oorlading ervaar?

Waardevolle hanteringsmeganismes vir gesinslede – jonk en oud – wat sukkel met sensoriese regulering, kan insluit:

– Verminder geraas en visuele warboel by die huis

– Prioritiseer tyd buite en kry vars lug

– Skep stil ruimtes in jou huis

– Gebruik kalmerende, sensoriese items soos swaar komberse, stresballe en meer

– Beperk blootstelling aan skerms

– Moedig aardingsaktiwiteite aan, soos kaalvoet loop op gras

– Beoefen diep asemhalingstegnieke

– Neem sensoriese pouses gedurende die dag

– Gebruik sagte beligting by die huis

– Bring gemaklike teksture in jou huis

– Bou tegnologie-vrye roetines

– Stel kalmerende aandrituele in

– Moedig die neerskryf van emosies aan

– Vermy ‘n oorvol dagboek vir beide ouers en kinders

– Oefen oggende waarin jy bewustelik leef

– Gebruik musiek doelbewus

– Prioritiseer slaapgesondheid deur genoeg te slaap